ჩამდინარე წყლის ჩაშვება: მაჩვენებლები, ზღვრები და გაწმენდის კვანძები

ჩაშვების მოთხოვნების შესახებ საწარმო ყველაზე ხშირად დოკუმენტებიდან კი არ იგებს, არამედ პირველი ჯარიმიდან ან ჩამდინარე წყლის მიღებაზე უარიდან. ამ მომენტისთვის საამქრო უკვე აშენებულია, კანალიზაცია მიერთებულია და კითხვა ერთნაირად ჟღერს: რა გაიზომა ზუსტად და რატომ გახდა ეს პრობლემა. პასუხი სამ ნაწილად იყოფა: რომელ მაჩვენებლებს აკონტროლებენ ჩამდინარე წყალში, ვინ ნიშნავს მათზე ზღვრებს და რომელი აღჭურვილობით ამცირებენ მათ.

ვინ ნიშნავს ზღვრებს

დასაშვები მნიშვნელობების ერთიანი ცხრილი, რომელიც ნებისმიერ მოედანს გამოადგება, არ არსებობს. ზღვრებს ნიშნავს ის, ვინც ჩამდინარე წყალს იღებს: წყალარხი — თუ ჩამდინარე წყალი ქალაქის ქსელში მიდის, ადგილობრივი მარეგულირებელი — თუ ჩაშვება წყლის ობიექტში ან რელიეფზე ხდება. პირობები ფიქსირდება ჩაშვების ნებართვაში ან ჩამდინარე წყლების მიღების ხელშეკრულებაში, და ეს ერთადერთი დოკუმენტია, რომლითაც საწარმოს შეუძლია თავისი ციფრები გაიგოს.

კონტროლირებადი მაჩვენებლების ნაკრები და მათი მნიშვნელობები სამი მიზეზით განსხვავდება. პირველი — მიმღების ტიპი. ქალაქის ქსელი ჩამდინარე წყალს გამწმენდ ნაგებობებამდე მიჰყავს, სადაც ბიოლოგიური საფეხურია, ამიტომ დატვირთვის ნაწილის აღება მას თავად შეუძლია. წყლის ობიექტი ჩაშვებას პირდაპირ იღებს და მასზე მოთხოვნები ჩვეულებრივ უფრო მკაცრია. მეორე — თავად წარმოების ხასიათი: გალვანურ საამქროს ჩამონათვალში ლითონები ექნება, რძის ქარხანას — ცხიმები და ორგანიკა, და ეს ორი სია თითქმის არ იკვეთება. მესამე — კონკრეტული ქსელის მდგომარეობა და მისი დატვირთვა: ორ მეზობელ საწარმოს შეიძლება სხვადასხვა პირობა დაუწესდეს მხოლოდ იმიტომ, რომ სხვადასხვა კოლექტორში უშვებენ.

იმავე დოკუმენტში იწერება კონტროლის პერიოდულობა, სინჯის აღების წერტილი (ჩვეულებრივ საკონტროლო ჭა საწარმოს გამოსასვლელზე) და აღების წესი. სინჯებს იღებს ან მიმღების სამსახური, ან აკრედიტებული ლაბორატორია; ცალკე განიხილება საწარმოს საკუთარი კონტროლი. გადაჭარბება ჩვეულებრივ ნიშნავს არა დაუყოვნებლივ აკრძალვას, არამედ გამზრდელ კოეფიციენტს ჩაშვების საფასურზე — მაგრამ სისტემატური გადაჭარბებისას მიმღებს უფლება აქვს უარი თქვას ჩამდინარე წყლის მიღებაზე.

აქედან პრაქტიკული დასკვნა: „საყოველთაოდ მიღებული“ ზღვრული კონცენტრაციების ძებნას აზრი არ აქვს. პირველი ქმედება — მიმღებისგან საკუთარი ჩაშვების პირობების გამოთხოვა და იმ მაჩვენებლების ჩამონათვალის მიღება, რომლითაც მოედანს შეამოწმებენ.

რას ზომავენ

შეწონილი ნაწილაკები. ყველაფერი, რაც წყალში გახსნილი არ არის და ანალიზისას ფილტრზე ჩერდება. წყარო — ნედლეულის რეცხვა, ქვიშა და გრუნტი მოედნებიდან, ოკალინა, შლამი, ნაკუწები და პროდუქტის ნარჩენები. მიმღებისთვის ეს პირდაპირი მექანიკური დატვირთვაა: შეწონილი ნაწილაკები კოლექტორში ილექება, კვეთს ავიწროებს, ტუმბოებს ცვეთს და გამწმენდ ნაგებობებზე ნალექის მოცულობას ზრდის.

BOD და COD. ორივე მაჩვენებელი ორგანულ დაბინძურებას აღწერს, მაგრამ სხვადასხვა რამეს ზომავს. COD — ჟანგბადის რაოდენობა, რომელიც საჭიროა ორგანიკის ქიმიურად დაჟანგვისთვის, მათ შორის იმისა, რომელსაც ბაქტერიები არ შლიან. BOD — ჟანგბადის რაოდენობა, რომელსაც ბაქტერიები სტანდარტულ ვადაში მოიხმარენ, ანუ მხოლოდ ბიოდაშლადი ნაწილი. მათ შორის თანაფარდობა თავად რიცხვებზე უფრო მნიშვნელოვანია: თუ COD შესამჩნევად აღემატება BOD-ს, ჩამდინარე წყალში ბევრი მდგრადი ორგანიკაა და ბიოლოგიური გაწმენდა მას ვერ აიღებს — საჭიროა ფიზიკურ-ქიმიური საფეხური. ორგანიკის წყარო — შაქრები, ცილები, ცხიმები, სპირტები, ასევე საღებავები და გამხსნელები.

ცხიმები და ნავთობპროდუქტები. ცხიმებს იძლევა კვების წარმოება, სამზარეულოები, რძისა და ხორცის გადამუშავება. ნავთობპროდუქტებს — სამრეცხაოები, ავტოსერვისები, მექანიკური საამქროები და სანიაღვრე ჩამონადენი ღია მოედნებიდან. ქსელში ორივე კედლებზე ყინდება, საცობებს ზრდის და სატუმბ სადგურებს მწყობრიდან გამოჰყავს; წყალსატევში აპკი გაზთა ცვლას უშლის.

pH. ჩამდინარე წყლის მჟავიანობა ან ტუტიანობა. იზრდება და ეცემა ტუტეებითა და მჟავებით CIP-რეცხვის, ლითონის მჟავით დამუშავების, გალვანიკის, იონმიმოცვლითი ფილტრების რეგენერაციის შემდეგ. ჩამდინარე წყალი, რომელიც ნეიტრალურიდან ნებისმიერი მიმართულებით გადაიხარა, კოლექტორის ბეტონსა და ლითონს ჭამს და გამწმენდ ნაგებობებზე ბიოლოგიას თრგუნავს.

ამონიუმის აზოტი და ფოსფატები. ბიოგენური ელემენტები. აზოტი ცილოვან ნედლეულთან და მისი დაშლის პროდუქტებთან ერთად მოდის, ფოსფატები — ფოსფატის საფუძველზე დამზადებულ სარეცხ საშუალებებთან და სასუქებთან ერთად. წყალსატევში ისინი სასუქად მუშაობს: წყალი ყვავის, ჟანგბადი იხარჯება, თევზი მიდის. გამწმენდ ნაგებობებზე მათთვის ცალკე საფეხურია საჭირო, ამიტომ მიმღებები მათ ყურადღებით უთვალთვალებენ.

ტემპერატურა. ცხელ ჩამდინარე წყალს იძლევა საქვაბეები, პასტერიზაცია, ტარის სტერილიზაცია, ცხელი რეცხვა. სითბო შემჭიდროებლებს ანგრევს და ქსელის კოროზიას აჩქარებს, ბიოლოგიური გაწმენდის რეჟიმს არღვევს და წყალსატევში პირობებს ცვლის.

სურფაქტანტები — სინთეზური ზედაპირულად აქტიური ნივთიერებები, სარეცხი საშუალებების საფუძველი. წყარო: სამრეცხაოები, ტარისა და აღჭურვილობის რეცხვა, CIP. ქმნის ქაფს არხებსა და სატუმბ სადგურებში, ხოლო გამწმენდ ნაგებობებზე ხელს უშლის ნაწილაკების შეწებებასა და დალექვას, რაც ამცირებს დამლექავების მუშაობას.

მძიმე ლითონები — სპილენძი, თუთია, ნიკელი, ქრომი, ტყვია, ასევე რკინა. მოდის გალვანიკიდან, მჟავით დამუშავებიდან, ლითონდამუშავებიდან, შახტისა და კარიერის წყლებიდან. ბიოლოგია მათ არ შლის: ლითონები ტრანზიტით გაივლის გამწმენდ ნაგებობებს და ნალექში ილექება, რის შემდეგაც მისი კომპოსტირებაც აღარ შეიძლება და ჩვეულებრივ ნარჩენად გატანაც. ამიტომ მათზე მოთხოვნები, როგორც წესი, ყველაზე მკაცრია ჩამონათვალში.

მაჩვენებელი, წყარო, გაწმენდის კვანძი

როგორ მცირდება მაჩვენებლები

ლოკალური გამწმენდი ნაგებობები ერთსა და იმავე თანმიმდევრობით იწყობა და საფეხურების გადახტომა არ გამოდის.

გასაშუალოება. ჩამდინარე წყალი არათანაბარია: ცვლა, რეცხვა დღის ბოლოს, ზალპური ჩაშვება CIP-იდან. ნებისმიერი მომდევნო საფეხური საშუალო შემადგენლობაზეა მორგებული და პიკურ ზალპს გაატარებს. გამსაშუალოებელი ავზი არევით ასწორებს როგორც ხარჯს, ისე კონცენტრაციას, ამასთან ერთად არბილებს pH-სა და ტემპერატურას. ეს ყველაზე იაფი კვანძია და ამავე დროს ის, რომელზეც დაზოგვა ყველაზე ხშირად შლის ხაზის მუშაობას.

მექანიკური გაწმენდა. ცხაური, საცერი, ქვიშადამჭერი. აშორებს მსხვილ ჩანართებსა და ქვიშას, იცავს ტუმბოებსა და მომდევნო აღჭურვილობას.

რეაგენტული დამუშავება. კოაგულანტი ანეიტრალებს წვრილი ნაწილაკების მუხტს და ისინი ერთმანეთს ეწებება; ფლოკულანტი მათ მსხვილ ფანტელებად კრებს, რომელთა გამოყოფაც უკვე შესაძლებელია. რეაგენტებს დოზირების სადგური აწვდის, დოზა კი შეირჩევა რეალურ ჩამდინარე წყალზე საცდელი კოაგულირებით და არა ცხრილით — შემადგენლობა თითოეულ წარმოებას თავისი აქვს.

DAF ფლოტაცია. ჰაერს წნევის ქვეშ ხსნიან წყალში, წნევის მოხსნისას ის წვრილი ბუშტების ღრუბლად გამოიყოფა, ისინი ნაწილაკებს ეწებება და ზედაპირზე ამოაქვს, საიდანაც ფენას საფხეკი აშორებს. ფლოტაცია იღებს იმას, რაც ცუდად ილექება: ცხიმებს, ნავთობპროდუქტებს, ემულსიებს, ბოჭკოს, მსუბუქ შეწონილ ნაწილაკებს, მათთან ერთად კი BOD-სა და COD-ს ნაწილს. კატალოგში HLDAF ფლოტატორების ხაზი ფარავს დიაპაზონს 4–5-დან 95–100 მ³/სთ-მდე.

დალექვა. ლამელური დამლექავი წყალს დახრილი ფირფიტების პაკეტში ასუფთავებს: შეწონილი ნაწილაკები მათზე ილექება და შლამის ბუნკერში ჩამოცურდება. ის იღებს მძიმე შეწონილ ნაწილაკებსა და ფანტელებს ლითონების რეაგენტული დალექვის შემდეგ, შიგნით მოძრავი ნაწილები არ აქვს, ხოლო ადგილს ჰორიზონტალურ დამლექავზე ნაკლებს იკავებს. HLLC ხაზი მოდის 3-დან 120 მ³/სთ-მდე.

ნალექის გაუწყლოება. როგორც ფლოტატორი, ისე დამლექავი გამოსცემს გაწყლიანებულ ნალექს, რომლის გატანაც რჩება. შნეკური გამაუწყლოებელი HLDS განზავებულ ნალექს პირდაპირ დამლექავიდან იღებს, ცალკე შლამის შემასქელებლის გარეშე; კამერული ფილტრ-პრესი ციკლებით მუშაობს და უფრო დაბალი ტენიანობის ქექს იძლევა. კვანძი არასავალდებულოდ ჩანს ზუსტად თხევადი ნალექის გატანის პირველ ანგარიშამდე.

ერთად აწყობილი ეს კვანძები ქმნის სამრეწველო ჩამდინარე წყლების გაწმენდის ხაზს — შემადგენლობა შეირჩევა იმ მაჩვენებლების ჩამონათვალით, რომელთა შემცირებაცაა საჭირო.

შემდეგი ნაბიჯები

ქმედებების თანმიმდევრობა აღჭურვილობის არჩევამდე:

• ✓მიმღებისგან გამოითხოვეთ ჩაშვების პირობები და მიიღეთ კონტროლირებადი მაჩვენებლების ჩამონათვალი თქვენი მოედნისთვის განკუთვნილი მნიშვნელობებით;
• ✓ჩააბარეთ საკუთარი ჩამდინარე წყლის ანალიზი აკრედიტებულ ლაბორატორიაში ამ ჩამონათვალის მიხედვით;
• ✓სინჯი აიღეთ პიკური დატვირთვის საათზე და ცალკე რეცხვის შემდეგ, და არა ცვლის მშვიდ მომენტში;
• ✓გაზომეთ ფაქტობრივი ხარჯი და მისი არათანაბრობა — დღიური მოცულობა, საათობრივი მაქსიმუმი, ზალპური ჩაშვებების მოცულობა;
• ✓დააფიქსირეთ ჩამდინარე წყლის ტემპერატურა ციკლის ყველაზე ცხელ წერტილში.

ამ მონაცემებით შერჩევა არითმეტიკად იქცევა: ხარჯი განსაზღვრავს ტიპურ ზომას, მაჩვენებლების ჩამონათვალი — საფეხურების ნაკრებს. მათ გარეშე ნებისმიერი სქემა ვარაუდად რჩება, ხოლო მზა ხაზის გადაკეთება უფრო ძვირი ჯდება, ვიდრე ანალიზი და გაზომვები დასაწყისში.