კოაგულანტი, ფლოკულანტი, ანტისკალანტი: რას და სად ადოზირებენ

სამი რეაგენტი გვხვდება წყალმომზადებისა და ჩამდინარე წყლების გაწმენდის თითქმის ყველა სქემაში და მათ მუდმივად ურევენ ერთმანეთში. ამოცანაც სხვადასხვა აქვთ და შეყვანის წერტილიც, შეცდომის შედეგი კი ერთი და იგივეა: ხაზი პროექტში ჩადებულზე უარესად მუშაობს, ქიმიის ხარჯი კი იზრდება. ვნახოთ, რას აკეთებს თითოეული, სად შეჰყავთ და როგორ ირჩევენ დოზას.

სამი რეაგენტი — სამი სხვადასხვა ამოცანა

კოაგულანტი მუხტთან მუშაობს. წვრილი შეწონილი ნაწილაკები არ ილექება არა იმიტომ, რომ მსუბუქია, არამედ იმიტომ, რომ ნაწილაკებს ერთი და იმავე ნიშნის ელექტრული მუხტი აქვთ და ერთმანეთს განიზიდავენ. კოაგულანტი ამ მუხტს ანეიტრალებს, ნაწილაკები აღარ განიზიდავენ ერთმანეთს და მიკროფანტლებად იკვრებიან. რეაქცია სწრაფად მიმდინარეობს და ინტენსიურ არევას მოითხოვს: რეაგენტი მთელ მოცულობაში უნდა გაიფანტოს მანამ, სანამ ერთ ადგილას მოასწრებს მოქმედებას.

ფლოკულანტი ზომასთან მუშაობს. ეს გრძელი პოლიმერული მოლეკულაა, რომელიც მიკროფანტლებს სხვადასხვა უბნით ეჭიდება და მსხვილ, თვალით დასანახ, მექანიკურად მტკიცე ფანტლად კრავს. ასეთი ფანტელი უკვე შეიძლება მოიხსნას ფლოტაციით ან დაილექოს დამლექში. არევა აქ საპირისპირო სჭირდება — ნელი: ინტენსიური სარევი დაშლის იმას, რაც უკვე შეიკრა.

ანტისკალანტი — რეაგენტი, რომელიც ხელს უშლის მარილების დალექვას მემბრანაზე. ის არაფერს ლექავს და ფაზების დაყოფაში არ მონაწილეობს. პირიქით: ის სიხისტის მარილებსა და სხვა ძნელადხსნად ნაერთებს ხსნარში აკავებს მაშინ, როცა კონცენტრატი მემბრანის გასწვრივ მიედინება და თანდათან სულ უფრო კონცენტრირებული ხდება. ამოცანა ისაა, რომ წყალმა კონცენტრატის ჩაშვებამდე მიაღწიოს მანამ, სანამ მარილი მემბრანის ზედაპირზე ზრდას დაიწყებს.

აქედან მარტივი წესი გამომდინარეობს. პირველი ორი რეაგენტი იმისთვისაა საჭირო, რომ დამბინძურებელი წყლიდან გამოიყოს და მექანიკურად მოიხსნას. მესამე — იმისთვის, რომ მარილი იქ არ დაილექოს, სადაც მისი მოხსნა არაფრით შეიძლება.

შეყვანის წერტილი დოზაზე ნაკლებ მნიშვნელოვანი არ არის

სწორი დოზით, მაგრამ არასწორ წერტილში შეყვანილი რეაგენტი უმეტესად საერთოდ არ მუშაობს.

✓კოაგულანტი — შესასვლელზე სწრაფი შერევის კამერაში, ფლოკულანტამდე და ფაზების ნებისმიერ დაყოფამდე.
✓ფლოკულანტი — კოაგულანტის შემდეგ, ნელი არევის ზონაში, უშუალოდ ფლოტატორის ან დამლექის წინ. ფლოკულანტის შეყვანა კოაგულანტამდე უსარგებლოა: ჯერ შესაკრავი არაფერია.
✓ფლოკულანტი ნალექში — ცალკე წერტილი. გაუწყლოებამდე ნალექს ხელახლა ფლოკულირებენ: შნეკური გამაუწყლოებელი პულპას ფლოკულაციის კამერიდან იღებს და მის გარეშე გამოწურვა შესამჩნევად უარესად მუშაობს.
✓ანტისკალანტი — მექანიკური წინასწარი გაწმენდის შემდეგ და მემბრანული დანადგარის მაღალი წნევის ტუმბოს წინ. თუ ის ქარტრიჯულ ფილტრამდე შეიყვანება, რეაგენტის ნაწილი ქარტრიჯზე დარჩება.

მზა აღჭურვილობაზე ამ წერტილების ნაწილი უკვე გათვალისწინებულია. DAF ფლოტატორებში კოაგულაციისა და ფლოკულაციის კამერები კორპუსშივეა ჩაშენებული დაწმენდილი წყლის ავზთან ერთად — ეს ფართობს ზოგავს და ხსნის კითხვას, სად ზუსტად ჩაერთოს ხაზში. მემბრანულ დანადგარებში რეაგენტის შესასვლელი გაყვანილობაშივეა გათვალისწინებული, ქიმიური რეცხვისთვის კი ცალკე CIP-შესასვლელია.

რისგან შედგება დოზირების სადგური

დოზირების სადგური არის ტუმბო-დოზატორი, სამუშაო ხსნარის ავზი და გაყვანილობა, ერთ აგრეგატად შეკრებილი. სამი ცალკეული მოწყობილობის ნაცვლად, რომლებიც ადგილზე უნდა დაუკავშირდეს ერთმანეთს, ობიექტზე ერთი მზა დანადგარი დგება. მისით ასწორებენ pH-ს, ამცირებენ წყლის კოროზიულ აქტიურობას, აინჰიბირებენ მარილების დალექვას და ქიმიურად რეცხავენ მემბრანულ ელემენტებს.

კვება — 220 ვ ცვლადი დენი, 50/60 ჰც. სადგურს მშრალ სათავსოში დგამენ, სითბოს წყაროებისგან მოშორებით: რეაგენტის ხსნარსა და გახურებას ერთმანეთის გვერდით არაფერი ესაქმებათ.

მოდიფიკაციები სამი რამით განსხვავდება და სადგურსაც სწორედ ამ სამის მიხედვით ირჩევენ:

✓ავზის მოცულობა — 60, 100 ან 200 ლ. მას პირდაპირ რეაგენტის ხარჯი კი არ განსაზღვრავს, არამედ სამუშაო ხსნარის კონცენტრაცია და ის, რამდენად ხშირად არის პერსონალი მზად მის მოსამზადებლად. 60 ლ ავზი, რომელიც დღეგამოშვებით უნდა შეივსოს, პრაქტიკაში უარესია, ვიდრე 200 ლ კვირაში ერთხელ.
✓მიერთების ზომა — dn15-დან dn50-მდე, ჩართვის წერტილში მილსადენის დიამეტრის მიხედვით.
✓ტუმბოს ტიპი — ციფრული ან ანალოგური. HG30 მოდიფიკაციებში ციფრული დოზატორები დგას: დოზასა და მიწოდების რეჟიმს პანელიდან აყენებენ. HP30-ში — ანალოგური, რომელსაც რეგულატორით აწყობენ.

ციფრულსა და ანალოგურ ტუმბოს შორის არჩევანი ერთ კითხვაზე მოდის: მუდმივია თუ არა წყლის ხარჯი. სტაბილური ნაკადის დროს ერთხელ დაყენებული ანალოგური ტუმბო მთელ წელს იმუშავებს. არათანაბარი ხარჯის დროს საშუალო ნაკადზე გამოთვლილი დოზა ხან ჭარბი იქნება, ხან არასაკმარისი, და აქ უკვე ციფრული ტუმბოა საჭირო, რეგულირებადი მიწოდების რეჟიმით.

სადგურები მძიმე არ არის: HG30 100 ლ ავზითა და dn20 მიერთებით 21,65 კგ იწონის, იგივე dn25-ით — 23,3 კგ. ცალკე საძირკველი ასეთ დანადგარს არ სჭირდება, სამაგიეროდ სჭირდება ადგილი მომსახურებისთვის და თავისუფალი მისადგომი ავზის ყელთან.

დოზას საცდელი კოაგულირებით არჩევენ

კოაგულანტის დოზა რეაგენტის პასპორტიდან არ გამოიყვანება. ის დამოკიდებულია კონკრეტული წყლის შემადგენლობაზე: შეწონილი ნაწილაკების რაოდენობასა და ბუნებაზე, ორგანიკაზე, ტუტიანობაზე, ტემპერატურასა და pH-ზე. ერთი და იგივე წყალი ზამთარსა და ზაფხულში სხვადასხვა დოზას მოითხოვს, ერთი საამქროს ჩამდინარე წყლები კი პროდუქციის შეცვლისას ხასიათს იცვლის.

ამიტომ დოზას საცდელი კოაგულირებით არჩევენ. ლაბორატორიაში იღებენ წყლის რამდენიმე ერთნაირ სინჯს, თითოეულს რეაგენტის სხვადასხვა დოზას უმატებენ, ყველას ერთი და იმავე პროგრამით ურევენ და ეძებენ იმ სინჯს, სადაც ფანტელი მსხვილი გამოვა, სწრაფად დაილექება და თავზე გამჭვირვალე წყალს დატოვებს. იგივე სერია აჩვენებს pH-ის სამუშაო ინტერვალსაც: კოაგულანტები მხოლოდ ვიწრო ზოლში მუშაობს და მის გარეთ დამატებული რეაგენტი უბრალოდ ნალექში მიდის, ეფექტის გარეშე.

ფლოკულანტისთვის ცდას ცალკე იმეორებენ: მარკასა და დოზას უკვე იმ ფანტელს უსადაგებენ, რომელიც არჩეულმა კოაგულანტმა მოგვცა. წყვილი „კოაგულანტი პლუს ფლოკულანტი“ ერთად ირჩევა და არა ცალ-ცალკე.

საცდელ კოაგულირებას იმეორებენ მაშინ, როცა საწყისი წყალი შესამჩნევად შეიცვლება ან რეაგენტის მომწოდებელი გამოიცვლება. ეს უფრო იაფი ჯდება, ვიდრე თვეობით გადადოზირებაში ზედმეტის გადახდა.

ტიპური შეცდომები

✓კოაგულანტის გადადოზირება. გარკვეულ დოზაზე მეტად ნაწილაკების მუხტი კი არ ნეიტრალდება, არამედ საპირისპირო ნიშანზე გადადის — შეწონილი ნაწილაკები ხელახლა სტაბილიზდება, წყალი მღვრიე ხდება, რეაგენტი კი ტყუილად იხარჯება.
✓ფლოკულანტის შეყვანა ტურბულენტურ უბანში. შეკრული ფანტელი იშლება ტუმბოში, ვიწრო მუხლსა თუ ინტენსიურ სარევში და ხელახლა აღარ იკვრება.
✓ერთი სადგური ორ შეუთავსებელ რეაგენტზე. ავზსა და ხაზში დარჩენილი წინა ხსნარი ახალთან რეაგირებს, წარმოიქმნება ნალექი და იჭედება ინჟექტორი.
✓დოზირება pH-ის კორექტირების გარეშე. მჟავე კოაგულანტები pH-ს ამცირებს; თუ წყლის ტუტიანობა ამის კომპენსაციისთვის არ კმარა, საჭიროა მეორე სადგური მაკორექტირებელი რეაგენტისთვის.
✓ავზის გაანგარიშება რეაგენტის მოცულობით და არა ხსნარის კონცენტრაციით. ითვლიან სასაქონლო პროდუქტის ლიტრებს, ავზში კი გაზავებული ხსნარი ისხმება — და ავზი მცირე აღმოჩნდება.
✓ანტისკალანტი წინასწარი მომზადების ნაცვლად. რეაგენტი მარილებს ხსნარში აკავებს, მაგრამ შეწონილ ნაწილაკებსა და რკინას არ აშორებს. მექანიკური ნაწილაკებით ამოვსებულ მემბრანას ის ვერ უშველის.

შემდეგი ნაბიჯები

სადგურის შესარჩევად ოთხი რამ არის საჭირო: რომელ რეაგენტს ადოზირებთ, რომელ წერტილში და რომელ მილსადენში (ჩართვის დიამეტრი), რა არის წყლის ხარჯი ამ წერტილში და რამდენად სტაბილურია ის. თუ რეაგენტი ჯერ არ არის არჩეული, წყლის ანალიზითა და საცდელი კოაგულირებით უნდა დაიწყოთ — მანამდე შესარჩევი არაფერია.

ამ მონაცემებით ნახეთ დოზირების სადგურები: მოდიფიკაციები HG30 ციფრული ტუმბოთი — არათანაბარი ხარჯისა და მემბრანული სქემებისთვის, HP30 ანალოგურით — სტაბილური ნაკადისთვის, ავზის მოცულობა და მიერთება კი ობიექტის მიხედვით ირჩევა.